زایمان؛ راهنمای کامل انواع، مراحل و علائم شروع زایمان

زایمان یکی از مهم‌ترین و طبیعی‌ترین مراحل زندگی زنان است که پایان دوران بارداری و آغاز زندگی نوزاد را رقم می‌زند. بر اساس آمارهای جهانی، سالانه بیش از ۱۳۰ میلیون نوزاد در سراسر جهان متولد می‌شوند و میلیون‌ها مادر این تجربه منحصربه‌فرد را پشت سر می‌گذارند. با وجود طبیعی بودن این فرایند، آگاهی از علائم زایمان، انواع روش‌های زایمان، مراقبت‌های قبل و بعد از تولد و شناخت عوارض احتمالی، نقش مهمی در حفظ سلامت مادر و نوزاد دارد. در این مقاله به بررسی علائم شروع زایمان، مقایسه زایمان طبیعی و سزارین، مراحل بارداری و زایمان، زمان تقریبی تولد، هزینه‌های زایمان و مراقبت‌های پس از آن می‌پردازیم تا بتوانید با آگاهی بیشتری این مسیر مهم را طی کنید.

فرایند زایمان ممکن است با شروع خودبه‌خودی انقباضات رحمی آغاز شود یا در شرایط خاص با نظر پزشک القا شود. نوزاد نیز بسته به شرایط مادر، وضعیت جنین و روند بارداری می‌تواند از راه واژینال یا با عمل سزارین متولد شود.

اگر روزهای پایانی بارداری را می‌گذرانید، احتمالاً سؤال‌هایی مثل «درد زایمان از کجا شروع می‌شود؟»، «از کجا بفهمم زایمان شروع شده؟»، «زایمان طبیعی بهتر است یا سزارین؟» و «چه زمانی باید به بیمارستان بروم؟» برای شما مطرح شده است. 

علائم شروع زایمان چیست؟

شروع زایمان همیشه به شکل ناگهانی اتفاق نمی‌افتد. در بسیاری از مادران، بدن از چند ساعت یا حتی چند روز قبل تغییراتی را نشان می‌دهد. بعضی از این تغییرات فقط نشان می‌دهند که بدن به زمان زایمان نزدیک شده است، در حالی که برخی دیگر می‌توانند نشان‌دهنده شروع واقعی فرایند زایمان باشند.

انقباضات منظم رحم

یکی از مهم‌ترین علائم شروع زایمان واقعی، انقباضاتی است که به‌تدریج:

• منظم‌تر می‌شوند؛
• فاصله میان آن‌ها کمتر می‌شود؛
• مدت هر انقباض افزایش پیدا می‌کند؛
• شدت آن‌ها بیشتر می‌شود؛
• با استراحت یا تغییر وضعیت از بین نمی‌روند.

درد این انقباضات ممکن است در پایین کمر یا لگن احساس شود و سپس به قسمت جلوی شکم انتشار پیدا کند. در ابتدای زایمان، دردها ممکن است شبیه دردهای قاعدگی باشند.

پاره شدن کیسه آب

جنین درون کیسه‌ای حاوی مایع آمنیوتیک قرار دارد. پارگی این پرده ممکن است به شکل خروج ناگهانی حجم زیادی مایع یا فقط نشت تدریجی و مداوم مایع از واژن احساس شود.

اگر تصور می‌کنید کیسه آب شما پاره شده است، حتی در صورت نداشتن درد و انقباض، با پزشک یا بخش زایمان تماس بگیرید و طبق دستور تیم درمان اقدام کنید.

خروج پلاگ مخاطی یا «نمایش خونی»

در دوران بارداری، مخاط غلیظی دهانه رحم را مسدود می‌کند. با شروع تغییرات دهانه رحم ممکن است این مخاط به شکل ترشح ژله‌ای شفاف، صورتی یا همراه با مقدار کمی خون خارج شود.

خروج پلاگ مخاطی الزاماً به این معنی نیست که نوزاد در همان ساعت متولد خواهد شد؛ ممکن است زایمان چند ساعت یا حتی چند روز بعد آغاز شود.

توجه داشته باشید که ترشح مخاطی صورتی یا دارای رگه کم خون با خونریزی واضح و قابل‌توجه واژینال یکسان نیست. در صورت خونریزی قابل‌توجه باید فوراً با مرکز درمانی تماس بگیرید.

پایین آمدن جنین

در هفته‌های پایانی بارداری ممکن است سر جنین پایین‌تر وارد لگن شود. در نتیجه، برخی مادران احساس می‌کنند تنفس آسان‌تر شده اما فشار بیشتری روی لگن و مثانه دارند. این اتفاق می‌تواند چند هفته یا تنها چند ساعت قبل از شروع زایمان رخ دهد.

کمردرد و فشار لگنی

کمردرد، فشار در قسمت پایین شکم و لگن و دردهایی شبیه قاعدگی نیز ممکن است هم‌زمان با شروع زایمان ظاهر شوند. اگر این دردها همراه با انقباضات منظم و قوی‌ترشونده باشند، احتمال شروع زایمان بیشتر است.

تفاوت درد زایمان واقعی و انقباضات کاذب چیست؟

انقباضات براکستون هیکس یا انقباضات تمرینی می‌توانند در هفته‌های پایانی بارداری نسبتاً شدید باشند و مادر را به اشتباه بیندازند.

گاهی تنها راه تشخیص قطعی شروع زایمان، ارزیابی توسط پزشک یا ماما و بررسی تغییرات دهانه رحم است.

چه زمانی باید برای زایمان به بیمارستان مراجعه کنیم؟

زمان مناسب مراجعه برای همه مادران کاملاً یکسان نیست و عواملی مانند اولین یا چندمین زایمان، فاصله منزل تا بیمارستان، وضعیت بارداری و توصیه پزشک اهمیت دارند.

در بسیاری از موارد، منظم شدن انقباضات و رسیدن آن‌ها به فاصله حدود پنج دقیقه می‌تواند زمانی برای تماس با بخش زایمان باشد؛ اما دستور پزشک شما اولویت دارد.

در این شرایط سریعاً با پزشک یا بخش زایمان تماس بگیرید:

• کیسه آب پاره شده یا احتمال می‌دهید مایع آمنیوتیک نشت می‌کند؛
• خونریزی واژینال دارید؛
• حرکات جنین نسبت به معمول کمتر شده است؛
• قبل از هفته ۳۷ بارداری علائم زایمان دارید؛
• درد شدید و مداومی دارید که بین انقباضات برطرف نمی‌شود؛
• انقباضات بسیار مکرر یا غیرعادی دارید؛
• احساس می‌کنید وضعیت شما یا جنین طبیعی نیست.

کاهش حرکت جنین یا خونریزی واژینال را نباید صرفاً «علامت طبیعی شروع زایمان» در نظر گرفت و برای ارزیابی آن باید با تیم درمان تماس گرفت.

انواع زایمان کدام‌اند؟

از نظر مسیر تولد، دو روش اصلی عبارت‌اند از زایمان واژینال و زایمان سزارین. زایمان واژینال خود می‌تواند خودبه‌خودی یا در بعضی شرایط با کمک ابزارهایی مانند وکیوم یا فورسپس انجام شود.

در فارسی معمولاً اصطلاح «زایمان طبیعی» برای زایمان واژینال به کار می‌رود؛ به همین دلیل در ادامه نیز برای ساده‌تر بودن متن از همین اصطلاح رایج استفاده می‌کنیم.

زایمان طبیعی یا واژینال

در زایمان واژینال، نوزاد از طریق واژن و کانال زایمان متولد می‌شود. اگر شرایط مادر و جنین مناسب باشد، این روش نیازی به جراحی شکمی ندارد و معمولاً دوره بهبود مادر کوتاه‌تر از سزارین است.

با این حال، «طبیعی» بودن یک روش به معنی بدون‌درد یا بدون‌عارضه بودن آن نیست. احتمال پارگی بافت‌های پرینه، نیاز به بخیه، طولانی شدن روند زایمان یا در برخی موارد نیاز به تغییر برنامه و انجام سزارین وجود دارد.

برای بررسی کامل شرایط، مزایا، محدودیت‌ها و آمادگی لازم، راهنمای جامع زایمان طبیعی را مطالعه کنید.

زایمان واژینال کمکی با وکیوم یا فورسپس

گاهی دهانه رحم کاملاً باز شده و مادر در مرحله دوم زایمان قرار دارد، اما برای تولد نوزاد به کمک بیشتری نیاز است. در برخی شرایط پزشک می‌تواند از وکیوم یا فورسپس برای هدایت کنترل‌شده سر نوزاد در کانال زایمان استفاده کند.

این روش ممکن است در شرایطی مانند طولانی شدن مرحله فشار آوردن، خستگی شدید مادر یا بعضی تغییرات ضربان قلب جنین در نظر گرفته شود. زایمان واژینال کمکی باید توسط فرد آموزش‌دیده و پس از ارزیابی شرایط مادر و جنین انجام شود.

زایمان سزارین

سزارین یک عمل جراحی است که در آن نوزاد از طریق برش شکم و رحم متولد می‌شود.

گاهی سزارین از قبل برنامه‌ریزی می‌شود و گاهی در جریان زایمان، به دلیل شرایط مادر، جنین یا عدم پیشرفت مناسب زایمان لازم می‌شود. برای مثال برخی مشکلات جفت، بعضی وضعیت‌های غیرطبیعی جنین، نگرانی درباره وضعیت جنین یا متوقف شدن پیشرفت زایمان می‌توانند از دلایل انجام سزارین باشند.

سزارین در موارد لازم می‌تواند ایمن‌ترین روش تولد باشد، اما چون یک جراحی بزرگ است، دوره نقاهت معمولاً طولانی‌تر است و خطراتی مانند عفونت، خونریزی، لخته خون و عوارض بیهوشی نیز باید در نظر گرفته شوند.

برای آشنایی دقیق‌تر با مراحل عمل و مراقبت‌های قبل و بعد از آن، راهنمای جامع زایمان سزارین را مطالعه کنید.

زایمان طبیعی بعد از سزارین یا VBAC

داشتن سابقه یک سزارین الزاماً به این معنی نیست که تمام زایمان‌های بعدی باید سزارین باشند.

در برخی مادران، پس از بررسی نوع برش قبلی رحم، علت سزارین قبلی، سابقه پزشکی و وضعیت بارداری فعلی، ممکن است تلاش برای زایمان واژینال پس از سزارین یا TOLAC مطرح شود. در صورت موفقیت، تولد واژینال پس از سزارین VBAC نامیده می‌شود.

یکی از عوارض نادر اما مهم این روش، پارگی محل اسکار رحم است؛ به همین دلیل انتخاب فرد مناسب و انجام زایمان در مرکز درمانی مجهز اهمیت زیادی دارد.

برای جزئیات بیشتر، زایمان طبیعی پس از سزارین را بخوانید.

نکته: القای زایمان یک «نوع مسیر تولد» نیست. القا به معنی استفاده از روش‌های پزشکی برای شروع یا تقویت روند زایمان است و در شرایط مشخص و با تصمیم تیم پزشکی انجام می‌شود.

مراحل زایمان چگونه است؟

فرایند زایمان واژینال معمولاً در سه مرحله اصلی باز شدن دهانه رحم، تولد نوزاد و خروج جفت توصیف می‌شود.

مرحله اول: انقباضات و باز شدن دهانه رحم

مرحله اول از شروع زایمان واقعی تا باز شدن کامل دهانه رحم ادامه دارد و معمولاً طولانی‌ترین مرحله است.

در ابتدای این مرحله یا فاز نهفته، انقباضات ممکن است خفیف‌تر و با فاصله بیشتر باشند و دهانه رحم به‌تدریج نازک و باز شود.

با پیشرفت زایمان، انقباضات منظم‌تر و قوی‌تر می‌شوند. ACOG در راهنمای مدیریت زایمان، باز شدن حدود ۶ سانتی‌متر را شروع فاز فعال در نظر می‌گیرد. تعریف دقیق فازهای زایمان ممکن است میان راهنماهای بالینی متفاوت باشد و ارزیابی پیشرفت زایمان فقط بر اساس یک عدد انجام نمی‌شود.

مرحله دوم: تولد نوزاد

وقتی دهانه رحم کاملاً باز شده باشد، مرحله دوم آغاز می‌شود. در این مرحله نوزاد به سمت پایین کانال زایمان حرکت می‌کند و مادر با هدایت ماما یا پزشک در زمان مناسب فشار وارد می‌کند.

مدت این مرحله از فردی به فرد دیگر متفاوت است و به عواملی مانند اولین یا چندمین زایمان، وضعیت قرارگیری جنین، استفاده از اپیدورال و شرایط مادر و نوزاد بستگی دارد.

در طول زایمان، تیم درمان وضعیت مادر و ضربان قلب جنین را ارزیابی می‌کند و در صورت نیاز درباره تغییر وضعیت مادر یا مداخلات لازم تصمیم می‌گیرد.

مرحله سوم: خروج جفت

پس از تولد نوزاد، انقباضات رحم ادامه پیدا می‌کنند و جفت از دیواره رحم جدا و خارج می‌شود. سپس تیم درمان از کامل بودن جفت، میزان خونریزی و وضعیت رحم اطمینان پیدا می‌کند و در صورت وجود پارگی یا نیاز به ترمیم پرینه، اقدامات لازم انجام می‌شود.

پس از آن، مادر و نوزاد وارد مرحله مراقبت فوری پس از تولد می‌شوند.

اگر می‌خواهید هر مرحله را با جزئیات بیشتری بشناسید، مقاله مراحل زایمان طبیعی را بخوانید.

زایمان طبیعی چند ساعت طول می‌کشد؟

مدت زایمان عدد ثابتی ندارد. اولین زایمان معمولاً طولانی‌تر از زایمان‌های بعدی است و حتی دو مادر با شرایط مشابه ممکن است تجربه زمانی کاملاً متفاوتی داشته باشند.

ACOG بیان می‌کند که در اولین زایمان، کل روند زایمان اغلب حدود ۱۲ تا ۱۸ ساعت و در افرادی که قبلاً زایمان داشته‌اند حدود ۸ تا ۱۰ ساعت طول می‌کشد؛ با این حال این اعداد فقط حدود تقریبی هستند و کوتاه‌تر یا طولانی‌تر بودن زایمان لزوماً به معنی وجود مشکل نیست.

پزشک و ماما پیشرفت زایمان را بر اساس مجموعه‌ای از عوامل، از جمله انقباضات، تغییرات دهانه رحم، وضعیت جنین و شرایط مادر ارزیابی می‌کنند.

زایمان طبیعی بهتر است یا سزارین؟

پاسخ این سؤال برای همه مادران یکسان نیست.

در یک بارداری کم‌خطر که منع پزشکی برای زایمان واژینال وجود ندارد، زایمان واژینال می‌تواند از مزایایی مانند نداشتن جراحی شکمی و معمولاً دوره نقاهت کوتاه‌تر برخوردار باشد. در مقابل، زمانی که زایمان واژینال برای مادر یا جنین خطر بیشتری ایجاد می‌کند، سزارین می‌تواند ایمن‌ترین روش تولد باشد.

انتخاب روش زایمان نباید صرفاً بر اساس ترس از درد، تجربه اطرافیان یا مطالب شبکه‌های اجتماعی انجام شود. سابقه پزشکی، وضعیت جفت، موقعیت جنین، سلامت مادر و جنین، سابقه جراحی رحم و روند خود زایمان باید در تصمیم‌گیری لحاظ شوند.

آیا زایمان طبیعی خیلی دردناک است؟

درد زایمان واقعی است، اما شدت آن در افراد مختلف تفاوت زیادی دارد. درد عمدتاً در اثر انقباضات رحم، تغییرات دهانه رحم و فشار ناشی از حرکت جنین در کانال زایمان ایجاد می‌شود.

مهم‌تر اینکه مادر مجبور نیست بین «تحمل کامل درد» و «سزارین» یکی را انتخاب کند. روش‌های مختلفی برای مدیریت درد زایمان وجود دارند.

روش‌های غیردارویی کاهش درد

بسته به شرایط مادر و امکانات مرکز درمانی، این روش‌ها می‌توانند شامل موارد زیر باشند:

• تکنیک‌های تنفس و آرام‌سازی؛
• تغییر وضعیت بدن؛
• حرکت و راه رفتن در صورت مجاز بودن؛
• ماساژ و حمایت فیزیکی؛
• دوش یا آب گرم در شرایط مناسب؛
• استفاده از توپ زایمان؛
• حمایت مداوم توسط همراه یا کادر درمان.

راهنمای NICE توصیه می‌کند در صورت نبود مانع پزشکی، مادر در طول زایمان برای حرکت و انتخاب وضعیت راحت حمایت شود و حضور همراه مورد انتخاب او نیز تشویق شود.

اپیدورال و روش‌های دارویی

اپیدورال یکی از روش‌های شناخته‌شده کنترل درد زایمان است. در این روش دارو از طریق کاتتر باریکی در ناحیه کمر تجویز می‌شود و می‌تواند درد قسمت پایین بدن را به میزان قابل‌توجهی کاهش دهد، در حالی که مادر معمولاً هوشیار باقی می‌ماند.

اپیدورال مانند هر روش پزشکی ممکن است عوارضی داشته باشد و مناسب بودن آن باید بر اساس شرایط مادر و ارزیابی تیم بیهوشی تعیین شود. ACOG همچنین تأکید می‌کند استفاده از داروهای کنترل درد به خودی خود به این معنی نیست که زایمان «کمتر طبیعی» است و اپیدورال به‌تنهایی احتمال سزارین را افزایش نمی‌دهد.

برای مقایسه کامل گزینه‌ها، مقاله روش‌های کاهش درد در زایمان؛ دارویی و غیردارویی را بخوانید.

قبل از زایمان چگونه آماده شویم؟

آمادگی برای زایمان فقط به آماده کردن کیف بیمارستان محدود نمی‌شود. شناخت علائم شروع زایمان و آگاهی از روش‌های کنترل درد می‌تواند اضطراب را کاهش دهد و ارتباط مادر با تیم درمان را بهتر کند. در هفته‌های پایانی بارداری بهتر است:

• درباره زمان مراجعه به بیمارستان با پزشک خود صحبت کنید؛
• مسیر و مدت زمان رسیدن به بیمارستان را در نظر بگیرید؛
• مدارک، وسایل مادر و وسایل اولیه نوزاد را آماده کنید؛
• درباره گزینه‌های کاهش درد سؤال کنید؛
• اگر بیماری زمینه‌ای یا سابقه سزارین دارید، برنامه احتمالی زایمان را با پزشک مرور کنید؛
• شماره تماس بخش زایمان را در دسترس داشته باشید؛
• در کلاس‌های آمادگی زایمان شرکت کنید؛
• در صورت تمایل، خواسته‌ها و اولویت‌های خود را با پزشک و ماما مطرح کنید.

برای برنامه آماده‌سازی کامل‌تر، مقاله آمادگی برای زایمان طبیعی را مطالعه کنید.

اگر به دنبال اطلاعات مربوط به تغییرات دوران بارداری هستید، به‌جای گسترش این موضوع در صفحه زایمان، مطالعه مقاله از بارداری تا زایمان پیشنهاد می‌شود.

بعد از تولد نوزاد چه اتفاقی می‌افتد؟

اگر وضعیت مادر و نوزاد اجازه دهد، تماس پوست با پوست می‌تواند خیلی زود پس از تولد شروع شود. سازمان جهانی بهداشت بر تماس زودهنگام و بدون وقفه پوست با پوست و حمایت از شروع شیردهی در ساعت نخست پس از تولد تأکید دارد. در ساعات اولیه پس از زایمان، تیم درمان مواردی مانند میزان خونریزی، انقباض رحم، فشار خون و علائم حیاتی مادر و همچنین وضعیت تنفس، دما و شرایط عمومی نوزاد را بررسی می‌کند.

در روزها و هفته‌های بعد نیز بدن مادر به‌تدریج وارد دوره بازیابی می‌شود. خونریزی پس از زایمان یا لوچیا، خستگی، انقباضات خفیف رحم و ناراحتی در محل بخیه می‌توانند رخ دهند؛ اما بعضی نشانه‌ها نیازمند ارزیابی سریع پزشکی هستند.

بعد از زایمان چه علائمی نیاز به مراجعه فوری دارند؟

در صورت بروز علائمی مانند:

• خونریزی بسیار شدید؛
• درد قفسه سینه یا تنگی نفس؛
• تشنج؛
• درد شدید و غیرعادی شکم؛
• درد و تورم یک پا؛
• سردرد شدید و مداوم، به‌خصوص همراه با اختلال دید؛
• تب؛
• یا افکار آسیب زدن به خود یا نوزاد،

باید فوراً کمک پزشکی دریافت شود.

برای راهنمای کامل‌تر دوره نقاهت، مقاله مراقبت‌های لازم پس از زایمان طبیعی را مطالعه کنید. همچنین در زمینه تغذیه نیز می‌توانید مقاله رژیم غذایی بعد از زایمان طبیعی را بخوانید.

تاریخ زایمان چقدر دقیق است؟

تاریخ احتمالی زایمان یک برآورد است و نمی‌توان زمان شروع خودبه‌خودی زایمان را دقیقاً پیش‌بینی کرد. ACOG بیان می‌کند که میانگین طول بارداری حدود ۲۸۰ روز یا ۴۰ هفته است و بسیاری از تولدها در محدوده هفته‌های ۳۸ تا ۴۱ اتفاق می‌افتند.

بنابراین چند روز تفاوت با تاریخ ثبت‌شده در پرونده یا سونوگرافی لزوماً غیرعادی نیست. ادامه بارداری، زمان مناسب ارزیابی و احتمال نیاز به القای زایمان باید بر اساس سن بارداری و شرایط مادر و جنین توسط پزشک تعیین شود.

هزینه زایمان چقدر است؟

برای هزینه زایمان نمی‌توان یک مبلغ ثابت و قابل‌اعتماد در مقاله پزشکی اعلام کرد؛ زیرا مبلغ نهایی تحت تأثیر عواملی مانند:

• طبیعی یا سزارین بودن زایمان؛
• پوشش بیمه؛
• نوع اتاق و خدمات بستری؛
• پزشک و خدمات تخصصی موردنیاز؛
• بی‌حسی یا بیهوشی؛
• مدت بستری؛
• و شرایط مادر یا نوزاد

قرار می‌گیرد.

بیمارستان یثربی اعلام کرده خدمات آن بر اساس تعرفه‌های مصوب وزارت بهداشت محاسبه می‌شود و اطلاعات هزینه و پوشش بیمه از بخش راهنمای مراجعین قابل دریافت است:

تعرفه خدمات

زایمان در بیمارستان یثربی

بخش زایمان بیمارستان فوق‌تخصصی آیت‌الله یثربی کاشان خدمات مرتبط با زایمان واژینال و کنترل درد از جمله اپیدورال را ارائه می‌کند. طبق اطلاعات منتشرشده توسط بیمارستان، بلوک زایمان دارای اتاق‌های تک‌نفره LDR است و خدمات با حضور تیم‌های زنان و زایمان، مامایی، بیهوشی و نوزادان ارائه می‌شود.

طبق اطلاعات فعلی بیمارستان، امکانات و خدمات مرتبط شامل مواردی مانند:

• اتاق‌های LDR؛
• امکان استفاده از اپیدورال در شرایط مناسب؛
• کلاس‌ها و آموزش‌های آمادگی زایمان؛
• حضور تیم زنان و زایمان، مامایی، بیهوشی و نوزادان؛
• پوشش بیمه‌های پایه و تکمیلی؛
• و خدمات مراقبتی مادر و نوزاد

است.

شرایطی مانند امکان حضور همراه، نوع اتاق، برنامه کلاس‌ها و سایر خدمات ممکن است در طول زمان تغییر کند؛ بنابراین بهتر است پیش از بستری آخرین اطلاعات را مستقیماً از بخش زایمان طبیعی بیمارستان یثربی دریافت کنید.

برای مشاهده متخصصان این حوزه نیز می‌توانید به صفحه پزشکان زنان و زایمان بیمارستان یثربی مراجعه کنید.

جمع بندی نکات مهم برای زایمان

زایمان تجربه‌ای کاملاً فردی است و روند آن در هر مادر می‌تواند متفاوت باشد. شناخت علائم واقعی شروع زایمان، تفاوت انقباضات واقعی و کاذب، آگاهی از انواع روش‌های تولد و دانستن زمان مناسب مراجعه به بیمارستان می‌تواند اضطراب روزهای پایانی بارداری را کمتر کند.

در بسیاری از بارداری‌های کم‌خطر، تولد واژینال امکان‌پذیر است؛ با این حال گاهی وضعیت مادر، جنین یا روند زایمان ایجاب می‌کند که سزارین یا روش دیگری انتخاب شود. مهم‌ترین هدف، انتخاب روشی است که با توجه به شرایط بالینی، ایمنی مادر و نوزاد را تأمین کند.

اگر به روزهای پایانی بارداری نزدیک شده‌اید، برنامه زایمان، گزینه‌های کنترل درد و زمان مراجعه به بیمارستان را پیش از شروع دردها با پزشک یا مامای خود مرور کنید.

منابع مقاله

• American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG) — First and Second Stage Labor Management
• ACOG — How to Tell When Labor Begins
• ACOG — Cesarean Birth
• ACOG — Vaginal Birth After Cesarean Delivery
• ACOG — Medications for Pain Relief During Labor and Delivery
• ACOG — Assisted Vaginal Delivery
• World Health Organization — Intrapartum Care for a Positive Childbirth Experience
• World Health Organization — Breastfeeding and Early Skin-to-Skin Contact
• NICE — Intrapartum Care
• NHS — Signs That Labour Has Begun